Regionaal Archief Zutphen

Archieven van de gemeenten Brummen, Lochem en Zutphen

Zoeken door alles

Informatiebladen

13.jpg

Een bouwtekening is een (detail-)tekening van een bouwwerk, waarop alle afmetingen, de samenstelling en dergelijke zijn aangegeven, voor gebruik op het werk bestemd. Bij het RAZ wordt bij het begrip bouwtekening vaak als eerste gedacht aan de tekeningen die een bijlage zijn bij de bouwvergunningen. Hoewel in de 19e eeuw al sprake was van verplichte bouwaanvragen, vergezeld van een tekening (in Zutphen volgens verordening uit 1867), zijn de series bouwtekeningen eigenlijk pas vanaf de invoering van de Woningwet in 1901 aangelegd. Na lezing van dit informatieblad weet u dat bouwtekeningen nog in veel meer archieven, publicaties en collecties te vinden zijn.

  1. De basis: series bouwvergunningen
  2. Andere bouwtekeningen van ná 1900
  3. Bouwtekeningen van vóór 1900
  4. Snel een bouwtekening vinden
  5. Kopiëren van een bouwtekening
  6. Valkuilen bij het zoeken
  7. Literatuur en websites

1. De basis: series bouwvergunningen

Bouwtekeningen zijn bijlagen bij de bouwvergunningen die een gemeente verstrekt. Na een wat aarzelend begin na de invoering van de Woningwet in 1901 waarbij gemeenten werden verplicht een bouwverordening op te stellen, kan worden gesteld dat van in principe alle verstrekte vergunningen de dossiers zijn bewaard. In de dossiers zijn dan de aanvraag, eventuele nadere correspondentie, de goedkeuring en in bijna alle gevallen tekeningen opgeborgen. Overigens is het bewaren van deze dossiers niet verplicht. Niet zozeer om de juridische maar meer om de cultuur-historische waarde is het een goede gewoonte de bouwvergunningen permanent te bewaren. Dossiers van bouwaanvragen waarvoor géén vergunning is verstrekt, zijn vernietigd.

De series bouwvergunningen zijn aangelegd door de archiefafdelingen van de gemeenten. Er circuleerden meerdere exemplaren van een tekening bij verschillende afdelingen van de gemeente. Naast de ingekomen bouwaanvraag met tekening voor B&W werden ook tekeningen doorgestuurd naar de afdelingen Bouw- en Woningtoezicht, de Welstandscommissie en Brandweer. Door de archiefafdeling wordt alleen de met het besluit van B&W gewaarmerkte serie bewaard.

Feitelijk moeten de dossiers conform de Archiefwet 1995 na 20 jaar worden overgebracht naar een archiefbewaarplaats, waardoor ze openbaar en voor iedereen vrij te raadplegen zijn. In de praktijk blijven de series bouwvergunningen om praktische redenen veel langer berusten bij de lopende administratie van de gemeente. Op aanvraag zijn de dossiers aan de balie van het gemeentehuis in te zien.

De series bouwvergunningen die bij het RAZ berusten, zijn toegankelijk gemaakt in de bouwvergunningendatabase. Per gemeente en op straatnaam kan een adres worden gevonden. In de detailbeschrijving staat vermeld in welk jaar de vergunning is aangevraagd en verstrekt, wat het doel was van de aanvraag en of er tekeningen in het dossier zijn opgenomen.

Overzicht van series gemeentelijke bouwvergunningen in de regio Zutphen
GemeentePeriodeOpgenomen in database RAZ?Bewaarplaats
Brummen 1922-1980 ja RAZ
Brummen 1981-heden nee Gemeente Brummen
Gorssel 1900-2004 nee Gemeente Lochem
Laren 1910-1943 ja RAZ
Laren 1944-1970 nee Gemeente Lochem
Lochem 1900-heden nee Gemeente Lochem
Warnsveld 1936-2004 ja RAZ
Zutphen 1900-1989 ja RAZ
Zutphen 1990-heden nee Gemeente Zutphen

2. Andere bouwtekeningen van ná 1900

In gemeentelijke archieven

Veel gemeenten hadden de gewoonte om bouwtekeningen van zogenaamde gemeentelijke eigendommen niet op te nemen in de series bouwvergunningen maar in het archief van het gemeentebestuur (ook wel secretarie-archief genoemd). Het gaat dan om bijvoorbeeld tekeningen van openbare schoolgebouwen, sporthallen en bruggen. Ook tekeningen van woningen van grote bouwprojecten (bijvoorbeeld de Zuidwijken in Zutphen) of van woningen die betrokken zijn bij stadsvernieuwingen (bijvoorbeeld de blokbouwinventarisatie van de Zutphense binnenstad in 1974) berusten in de archieven van het gemeentebestuur. Gemeenten hebben soms ook huurwoningen in hun bezit. Bouwtekeningen van deze panden berusten eveneens in de archieven van de gemeentebesturen.

  • Archieven > zoek op bijvoorbeeld trefwoord "gemeente brummen".

In Zutphen en Brummen zijn respectievelijk de 0005 Dienst Openbare Werken en 2086 Dienst Gemeentewerken als een zelfstandige archiefvormers beoordeeld met een eigen inventaris. In deze archieven treft u voornamelijk werktekeningen aan van gemeentelijke objecten als schoolgebouwen, bruggen en havens. Bijzondere gebeurtenissen of projecten kunnen leiden tot het inrichten van een eigen archief. Zo werd in Zutphen - als zwaar getroffen stad tijdens de Tweede Wereldoorlog - het 0103 Bureau Wederopbouw ingesteld dat een eigen archief heeft nagelaten. Tenslotte kennen enkele gemeenten een collectie afgebroken of gesloopte panden:

In particuliere archieven

Het Regionaal Archief Zutphen beheert een aantal particuliere archieven waarin uit de aard van de doelstellingen of werkzaamheden stelselmatig bouwtekeningen zijn opgenomen. Enkele voorbeelden:

Natuurlijk kunnen incidentele tekeningen in allerlei archieven voorkomen. Denkt u eens aan de pachtboerderijen die het Oude en Nieuwe Gasthuis (archiefnummers 110, 407 en 409) had in de omgeving van Zutphen. Hetzelfde geldt voor Stichting Het Bornhof (archiefnummers 83, 420 en 427). Het archief van de Familie Colenbrander en de erven Van Sytzama (archiefnummer 210) bevat dossiers die betrekking hebben op boerderijen in Brummen en in het bedrijfsarchief van de Handelsonderneming Reesink zitten tekeningen van bedrijfspanden in Amsterdam, Rotterdam en Zutphen.

In literatuur en documentatie

Het RAZ beschikt over een uitgebreide bibliotheek en collectie documentatie. In veel publicaties over gebouwen, wijken en dorps- en stadsgezichten zijn ter illustratie bouwtekeningen gebruikt en verklaard. Ook in biografieën, familiegeschiedenissen en genealogieën worden deze afbeeldingen van woningen opgenomen.

Bijzondere aandacht verdient de documentatie die de werkgroep Bouwhistorie van de Historische Vereniging Zutphen (archiefnummer 373) heeft opgebouwd. Bijna 200 historische panden in de Zutphense binnenstad zijn uitgebreid beschreven met gebruikmaking van alle beschikbare bouwtekeningen.

3. Bouwtekeningen van vóór 1900

Ook vóór de invoering van de Woningwet in 1901 werden er bouwtekeningen gemaakt. In Zutphen gold zelfs vanaf 1867 een verordening die het aanvragen van een vergunning vergezeld van een tekening verplicht stelde. Helaas zijn deze tekeningen niet stelselmatig bewaard en opgeborgen. In voorkomende gevallen zijn de tekeningen uit de serie ingekomen stukken van het archief van het gemeentebestuur (archiefnummer 2) gehaald en als een aparte eenheid (dus zonder de bijbehorende administratie) toegevoegd aan de beeldbank van het RAZ.

Archief Dienst Openbare werken bevat daarnaast de registers met bouwaanvragen vanaf 1867, bijvoorbeeld van de blauwdrukken zonder vergunning, maar ook van huizen waarvan de tekening niet meer aanwezig is. Het betreft inventarisnummers 218 t/m 316; vraag ernaar bij de studiezaalmedewerker.

Bijzondere aanbeveling verdient de tentoonstellingscatalogus Bouwtekeningen uit het Zutphense Gemeentearchief 1800-1878.

Ook voor de meeste historische bouwtekeningen uit de gemeenten Brummen, Gorssel, Laren, Lochem en Warnsveld geldt dat ze in een eerder stadium uit de archieven zijn gelicht en als afzonderlijk object zijn opgenomen in de respectievelijke kaartencollecties. Toch kunnen er ook nog tekeningen voorkomen in de series ingekomen brieven van de archieven van de gemeentebesturen.

4. Snel een bouwtekening vinden

  • Het snelst vindt u een tekening door rechtstreeks te zoeken in de database van de series bouwvergunningen die het RAZ beheert. Grote kans dat uw tekening in deze index is terug te vinden.
  • Mocht u uw gewenste tekening niet vinden of wilt u méér gegevens, dan kunt u met behulp van de toepassing "zoeken door alles" met één zoekopdracht alle digitale bestanden doorzoeken. Houdt u er rekening mee dat alleen de archieven en collecties die digitaal ontsloten zijn, worden doorzocht.

5. Kopiëren van een bouwtekening

De bouwtekeningen van het RAZ zijn archiefstukken en worden niet uitgeleend. Wel kunnen de tekeningen - mits ze in goede materiële toestand verkeren, dit ter beoordeling van de studiezaalmedewerker - meteen worden gekopieerd op formaat A4 of A3. Het maken van kopieën groter dan formaat A3 besteedt het RAZ uit. Het is niet mogelijk om op afstand (per e-mail of telefoon) een bestelling te doen. In toenemende mate plaatst het RAZ tekeningen op de beeldbank. Deze gedigitaliseerde tekeningen kunt u alleen via de webshop die gekoppeld is aan de beeldbank bestellen.

FormaatKosten
Kopie formaat A4 0,30 euro
Kopie formaat A3 0,50 euro
Kopie 1:1 groter dan formaat A3 8,80 euro
Tekeningen uit beeldbank Zie webshop

6. Valkuilen bij het zoeken

  • Als uw huis ooit een ander adres/huisnummer heeft gekregen, kan het vinden van een bouwtekening soms behoorlijk lastig zijn. Huisvernummeringen komen bijvoorbeeld voor als een straat opnieuw is ingericht, bijvoorbeeld ten gevolge van verwoestingen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Het kan zijn dat u moet zoeken op het oude adres/huisnummer, maar net zo goed kan het zijn dat de administratie is aangepast aan de veranderde situatie. Zie verder ook informatieblad Huisnummering.
  • De bouwtekeningen van woningen die onderdeel zijn van een rijtje of complex, werden meestal geplaatst bij het laagste huisnummer. Ook kan het zijn dat aan op de bouwvergunning het gehele rijtje werd vermeld, bijvoorbeeld Bachstraat 9-43 te Brummen.
  • Bij grotere projecten werden tekeningen van hetzelfde type woning maar met een andere straatnaam op één adres bewaard, meestal op de alfabetisch eerste straat. Een voorbeeld zijn de woningen in de zogenaamde Zuidwijken te Zutphen.
  • Bij een grenswijziging tussen gemeenten moesten de bouwvergunningen worden overgedragen van de oude gemeente naar de nieuwe gemeente waartoe het pand behoort. Of deze complexe administratie altijd goed is doorgevoerd, is soms onduidelijk. Mocht u uw tekening tegen uw verwachting in niet aantreffen bij de nieuwe gemeente, zoek dan ook eens in de series van de oude gemeente.
  • Zoekt u een bouwtekening van een (voormalig) gemeentelijk object, bijvoorbeeld een openbare school, dan moet u (ook) de archieven van het gemeentebestuur raadplegen.
  • Nog lang niet alle archieven die het RAZ beheert, zijn geïnventariseerd. Bij een zoekvraag in de databases krijgt u dus een onvolledig resultaat. Een andere probleem bij digitaal zoeken is dat niet alle tekeningen op adres zijn ontsloten. Tekeningen van woningen aan de Mr. Aalbersestraat kunnen bijvoorbeeld zijn beschreven als tekeningen van woningen in de Staatsliedenbuurt.

7. Literatuur en websites

  • B. Looper en B. Kuijs, Bouwtekeningen uit het Zutphense Gemeentearchief 1800-1878 (Zutphen 1988).

Contactgegevens

Spiegelstraat 13-17
7201 KA Zutphen
telefoon: 14 0575 (kengetal niet nodig)
e-mail: regionaalarchief@zutphen.nl

 

 

Openingstijden

Dinsdag t/m vrijdag van 10.00 - 16.00 uur.

Werkgebied

kaartje